ABACUS

محتواي اطلاعاتي پيش بيني سود شركتها در بورس اوراق بهادار تهران

                                                                                                        نویسنده: محمد آزاد*

مقدمه

سرمايه گذاري يكي از عوامل مهم توسعه در قرن حاضر است . در اين راستا بورس اوراق بهادار مهمترين ابزاري است كه مي تواند سرمايه ها را بسيج نموده و به سوي صنايع مختلف هدايت نمايد. اهميت بورس اوراق بهادار در كشورهاي صنعتي به حدي است كه امروزه فعاليت آن به عنوان يكي از مهمترين شاخص هاي رشد اقتصادي اين كشورها به شمار مي آيد.ساختار اقتصادي كشور ما و ويژگي هاي مترتب بر آن ، وضعيتي را فراهم آورده است كه ضرورت توسعه و رشد بورس اوراق بهادار را از اهميت ويژه اي برخوردار نموده است .در اتخاذ تصميمات سرمايه گذاري در بورس اوراق بهادار اولين و مهمترين عاملي كه فراروي سرمايه گذار است،قيمت است و بررسي روند تغييرات سهام متداولترين نقطه شروع در زمان خريد سهام مي باشد . از اين رو آگاهي از عوامل موثر بر قيمت سهام بسيار حائز اهميت مي باشد . از آنجا كه قيمت سهام تحت تاثير عوامل مختلف تغيير مي كند و هر كدام از اين عوامل به نوعي باعث كاهش يا افزايش قيمت سهام مي شوند، بررسي و تحليل هر يك از عوامل ضروري مي باشد. توجه به بودجه سالانه شركت و پيش بيني توليد , فروش و سود هر سهم آن و كنترل بودجه در گزارشهاي ميان دوره اي و ميزان تحقق پيش بيني ها , در تغييرات قيمت سهام تأثير به سزايي دارد .شايد بتوان مهمترين عامل تأثير گذار بر قيمت سهام را از بين اين عوامل در پيش بيني سود هر سهم جستجو كرد.

سود از جمله برترين شاخصهاي اندازه گيري فعاليتهاي يك واحد اقتصادي است.اهميت سود حسابداري ، مقوله اي است كه براثر گسترش فنون كمي مديريت و ضرورت توجه به نياز استفاده كنندگان صورتهاي مالي ، شكل گرفته و با گذر از ديدگاه محدود اندازه گيري نتيجه فعاليتهاي گذشته ، حسابداري را براي ياري رسانيدن به تصميم گيرندگان تواناتر ساخته است .

از سال 1965 تاكنون فرضيه بازار كارا مطرح است. تحت اين فرضيه كليه اطلاعات مربوط و موجود در قيمت سهام منعكس بوده و حتي سرمايه گذاران درون سازماني كه به اطلاعات دست اول دسترسي دارند نيز قادر به تحصيل بازده غير عادي نخواهند بود . در چنين بازاري افشاي كامل اطلاعات و بخصوص اطلاعات حسابداري داراي محتواي اطلاعاتي مي باشد .

تحقيق درباره محتواي اطلاعات براي مشاهده نقشي است كه اطلاعات حسابداري مي توانند در تبيين رفتار بازده اوراق بهادار داشته باشند.روش مزبور بدين سبب به كار برده مي شود تا مشخص شود كه آيا اعلام يك رويداد باعث تغيير در ويژگي هاي توزيع بازده سهم(يعني ميانگين يا واريانس ) مي شود يا خير . تحقيق مشهوري را كه بال و بروان(1968)انجام دادند انگيزه نخستين را بوجود آورد، زيرا آنها در تحقيق خود مشاهده كردند كه تغييرات غير منتظره سود با بازده باقي مانده سهام رابطه مستقيم دارد .ويليام بيور(1968)، چامبرز و پن مان(1983) نيز تحقيقات راجع به محتواي اطلاعاتي سود را ادامه دادند . جيمز پاتل (1976)جهت ارزيابي محتواي اطلاعات پيش بيني شده ، تصميم گرفت آنرا از طريق تاثير اعلام سود پيش بيني شده توسط شركتها بر روي قيمت سهام مورد آزمون قرار دهد .نايدر هوفر و ريگان(1972) نيز تحقيقي در زمينه سود و قيمت سهام انجام داده اند .واتس و زيمرمن انگيزه پرداختن به رفتار سري زماني سود حسابداري را در سالهاي اخير، ناشي از گسترش مدلهاي ارزشيابي اوراق بهادار مي دانند . ويليام بيور نيز معتقد است اهميت اين حوزه ي انديشه حسابداري از آن رو است كه بستر گسترش بخش مهمي از پژوهش هاي تجربي حسابداري و امور مالي را فراهم مي سازد .

هدف اصلي تحقيق حاضر ارزيابي محتواي اطلاعاتي سود پيش بيني شده و كارايي آن است. متغير اصلي براي بررسي محتواي اطلاعاتي نرخ بازده غيرعادي است.سود پيش بيني شده بعنوان متداولترين جايگزين جريانهاي نقد آتي، در اكثر مدلهاي ارزش گذاري اوراق بهادار كاربرد دارد.نتايج حاصل از اين تحقيق مي تواند بر وجود محتواي اطلاعاتي در سود پيش بيني شده توسط شركتها دلالت داشته باشد.

محتواي اطلاعاتي سود پيش بيني شده

      با طرح فرضيه بازار كارا اساساً اين ادعا مطرح بود كه اگر بازار سرمايه از كارايي نسبي برخوردار باشد ، در فرايند جذب اطلاعات به سرعت و قوت عمل نموده و قيمتهاي سهام در بازار همواره انعكاس مطلوبي از وقايع مرتبط به شركت خواهد بود . بر اساس اين فرضيه هيچكس نمي تواند دربلند مدت بطور سيستماتيك بيشتراز ميزان ريسكي كه قبول كرده است،بازده كسب كند.

تحقيق انجام شده تلاشي در جهت بررسي محتواي اطلاعاتي سود پيش بيني شده در بورس تهران است . اين مساله با بررسي اثر اعلام سود پيش بيني شده بر بازده سهام صورت گرفته است.استفاده از نرخ بازده غيرعادي يكي از متداولترين روشهاي بررسي محتواي اطلاعاتي گزارش سود است .نتايج آزمون ميانگين نرخ بازده غير عادي تجمعي و نيز تحليل اندازه هاي مكرر بر روي ميانگين هفتگي نرخ بازده هاي غير عادي حاكي از آن است كه بين اعلام سود پيش بيني شده و بازده سهام رابطه معني دار وجود دارد(نمايه هاي 1 و2) .اين نتايج با نتايج مطالعه ارتباط بين سود ، نرخ بازده غيرعادي وحجم فعاليت كه از سوي بال و براون انجام گرفت،سازگار است،يعني سود و بازده غيرعادي با يكديگر رابطه معني دار دارند و سود،اطلاعاتي را به بازار سهام منتقل مي كند.

نتايج تحقيق جيمز پاتل نيز بيانگر اين واقعيت بود كه اعلام سود پيش بيني شده، تعديل قيمت سهام را به همراه دارد ، لذا سود پيش بيني شده داراي بار اطلاعاتي است . نايدر هوفر و ريگان نيز به اين نتيجه رسيدند كه قيمت سهام از تغييرات سود پيش بيني شده متاثر گرديد.

يكي ديگر از نتايج تحقيق اين است كه جهت حركت سود و ميانگين نرخ بازده غير عادي همسو مي باشد.بطوريكه در نمايه هاي 3 و 4 ارائه شده است روند ميانگين نرخ بازده غير عادي در هفته اعلام و تا پايان هفته اول بعد از هفته اعلام در گزارشهاي با تغييرات مثبت يك روند افزايشي و در گزارشهاي با تغييرات منفي داراي يك روند نزولي مي باشد .

در مقايسه با تحقيق بال و بروان كه ارتباط بين جهت حركت سود غير منتظره و ميانگين نرخ بازده غيرعادي را مورد بررسي قرار دادند ، نتيجه بدست آمده سازگار مي باشد . با توجه به نمودارها به خوبي مشاهده مي شود كه شدت افزايش در گزارشهاي با تغييرات مثبت بيش از شدت كاهش در گزارشهاي با تغييرات منفي مي باشد، كه البته مي تواند به دليل تغييرات كاهشي از دو هفته قبل از اعلام سود پيش بيني شده باشد ، يعني اطلاعات راجع به سود پيش بيني شده از طريق منابع ديگر به بازار منتقل شده است .بهر حال نتايج بدست آمده از آزمونهاي انجام شده ، شواهدي بر وجود رابطه معني دار بين اعلام سود پيش بيني شده و بازده سهام مي باشند .

 كارايي و دقت سود پيش بيني شده

رابطه بين سود پيش بيني شده و واقعي با توجه به آزمون همبستگي بسيار قوي مي باشد . به عبارت ديگر ضريب همبستگي بسيار نزديك به يك و مثبت نشان دهنده يك رابطه نزديك به رابطه كامل و مثبت ودر سطح اطمينان بالا است . تكرار آزمون بر روي گزارشها بطور كلي و جداگانه نتايج يكسان در بر داشته است.بررسي ميانگين خطاي پيش بيني نير حاكي از دقت كافي در پيش بيني هاي انجام شده است .تكرار آزمون ميانگين خطاي پيش بيني نشان دهنده اين است كه گزارشهاي با تغييرات مثبت در سود از دقت بالاتري نسبت به گزارشهاي با تغييرات منفي برخوردار مي باشند.

 بررسي دو و وب(1972)نشان داد كه پيش بيني هاي مديريت آگاهانه كمتر از واقع ارائه مي شود. به هرحال مديريت در وضعيتي است كه در شرايط رشد مثبت مي تواند عملكرد را به پيش بيني انجام شده نزديك گرداند.بررسي ميانگين خطاي پيش بيني بر روي گزارشها به تفكيك فصل تهيه و اعلام نيز حاكي از آن است كه دقت پيش بيني هاي فصل اول و سوم سال مالي نسبت به فصول دوم و چهارم بيشتر مي باشد . در مقايسه با تحقيق با گينسكي و هاسل كه نشان دادند دقت پيش بيني ها متاثر از افق هاي زماني پيش بيني است ، در اينجا نمي توانيم چنين روندي را مشاهده نمائيم . همانطور كه گفته شد دقت پيش بيني هاي انجام شده در فصل اول و سوم نسبت به فصول اول و چهارم بيشتر مي باشد .همچنين آزمون همبستگي بين مقادير پيش بيني شده و واقعي اگرچه در طي فصول اول تا سوم با توجه به افق زماني پيش بيني ،مقدار بدست آمده براي ضريب همبستگي روند افزايشي داشته ولي در فصل چهارم كاهش يافته است .

نتيجه گيري وپيشنهادات

انتظارات سهامداران در خصوص سودهاي آتي مي تواند به عنوان عامل اصلي در پيش بيني سود تقسيمي ، ارزش هر سهم و ارزش كل شركت باشد . اعتبار دهندگان نيز به سود آتي شركت علاقه مند هستند . هرچه ميزان سود پيش بيني شده شركت بيشتر باشد ، احتمال بيشتري وجود دارد كه اعتبار دهندگان اصل وبهره وام را در سررسيدهاي مقرر دريافت دارند . يكي از منابع اطلاعات سرمايه گذاران ، اعتبار دهندگان و بازار بورس اوراق بهادار تهران ، ارائه پيش بيني هاي سود توسط شركتها است. سود پيش بيني شده مي تواند مبناي مناسبي در تصميم گيري هاي سرمايه گذاري به شمار آيد و در صورتي كه ميزان انحرافات زياد باشد مي بايست به دنبال يافتن راه حلهايي براي قابل اتكاتر كردن پيش بيني سود توسط شركتها بود   در اين تحقيق با استفاده از نرخ بازده غير عادي ، محتواي اطلاعاتي سود پيش بيني شده توسط شركتها را مورد بررسي قرار گرفته است.براساس يافته ها و شواهد تجربي مشخص گرديد ، سود پيش بيني شده داراي محتواي اطلاعاتي است،به عبارت ديگر اعلام سود پيش بيني شده باعث انحراف درميانگين نرخ بازده غيرعادي مي گردد. بنابراين اهميت سود پيش بيني شده به دليل نقش و تاثير آن در تصميم گيريهاي استفاده كننده بارزتر مي شود . اين پژوهش يك تلاش تجربي جهت شناسايي اثر اعلام سود پيش بيني شده بر بازده سهام است .بررسي بر روي ميانگين نرخ بازده غير عادي تجمعي و همچنين مقايسه ميانگين هفتگي نرخ بازده هاي غير عادي ، متدولوژي بكار رفته به اين منظور بوده است.درادامه دقت و كارايي سود پيش بيني شده ، با استفاده از همبستگي بين مقادير پيش بيني شده و واقعي و همچنين آزمون خطاهاي پيش بيني مورد بررسي قرار گرفت.نتايج بدست آمده نشان داد بين سود پيش بيني شده و واقعي رابطه مثبت وجود داشته و پيش بيني هاي انجام شده از دقت نسبتاً كافي برخوردار مي باشند.بين سود پيش بيني شده و واقعي ارتباط قوي وجود داشته و گزارشهاي پيش بيني سود داراي خطاي پيش بيني كم مي باشد . اگرچه با تفكيك مشاهدات نمونه به گزارشهاي با تغييرات مثبت و منفي يا با توجه به فصل تهيه و اعلام گزارشها در برخي از موارد نتايج مثبت نمي باشد ، ولي بطور كلي مي توان نتيجه گرفت كه سودهاي پيش بيني شده به سود واقعي نزديك بوده و داراي خطاي پيش بيني اندكي مي باشند.

اهميت و ارزش سود پيش بيني شده در تصميم گيريهاي سرمايه گذاري ايجاب مي كند كه در آموزش حسابداري به مقوله ويژگي هاي كيفي اطلاعات وگزارشهاي مالي توجه بيشتري شود.تحليل گران مالي، سرمايه گذاران و ساير استفاده كنندگان اطلاعات مالي مي توانند از ظرفيت هاي بالقوه اين اطلاعات استفاده بهينه نمايند . بورس اوراق بهادار تهران و شركتها نيز بايستي دسترسي به اطلاعات مالي را تسهيل نمايند.

 *اين مقاله بر مبناي پايان نامه كارشناسي ارشد حسابداري نگارنده (دانشگاه علامه طباطبايي)تدوين شده است.