بازشناسي كاركرد صندوقهاي سرمايهگذاري
بازشناسي كاركرد صندوقهاي سرمايهگذاري
ترجمه: محمد آزاد
صندوقهاي سرمايهگذاري، يك نوع شركت سرمايهگذاري هستند كه با جمعآوري وجوه از سرمايهگذاران، آن را در مجموعهاي از سهام، اوراق قرضه و ساير ابزارهاي مالي سرمايهگذاري ميكنند. اشخاص و سرمايهگذاران نهادي با خريد سهام صندوق سرمايهگذاري، در آن سرمايهگذاري ميكنند. مبلغ حاصل از فروش سهام صندوق سرمايهگذاري، جهت سرمايهگذاري در سهام، اوراق قرضه و ابزارهاي مالي اختصاص مييابد. سرمايهگذار علاوه بر بهرهمندي از بازده پرتفوي صندوق، از مديريت حرفهاي صندوق، تنوعبخشي، نقدشوندگي بالا و ساير منافع و خدمات بهرهمند ميشود.
اصولا صندوقهاي سرمايهگذاري براساس استراتژيهاي مختلف سرمايهگذاري و اهداف تشكيل صندوق به انواع مختلف تقسيمبندي ميشوند. براي مثال، ممكن است مديران يك صندوق، هدف را كسب سود، افزايش اصل سرمايه و يا تركيبي از هر دو تعيين كنند. شناخت انواع صندوقها باعث خواهد شد، درك بهتري از چگونگي سرمايهگذاري وجوه توسط آنها به عمل آيد. در انتخاب يك صندوق نكته مهم اطمينان از همسو بودن اهداف صندوق با اهداف سرمايهگذار است. بدون شك سرمايهگذار در انتخاب صندوق مورد نظر به مواردي از قبيل استراتژي سرمايهگذاري، وضعيت مالياتي و ساير عوامل توجه خواهد داشت. انجمن شركتهاي سرمايهگذاري (ICI) انواع متفاوت صندوقهاي سرمايهگذاري را به شرح زير معرفي ميكند.
صندوق سرمايهگذاري بازار پول (Money-market funds)
صندوقهاي بازار پول نوع بسيار خاصي از صندوقهاي سرمايهگذاري هستند كه هدف آنها كسب بازدهي مناسب ضمن حفظ اصل سرمايه است. اين نوع صندوقها در اوراقبهادار كوتاهمدت سرمايهگذاري ميكنند كه علاوهبر نرخ بازده مناسب، بسيار مطمئن و تقريبا بدون ريسك هستند.
صندوقهاي سرمايهگذاري متوازن (Balanced Funds)
در اين نوع صندوقها هدف اصلي كسب سود و افزايش اصل سرمايه است. صندوقهاي سرمايهگذاري متوازن، در سهام و اوراق قرضه سرمايهگذاري ميكنند. چون در اين نوع صندوقها تنوعبخشي در سطح بسيار بالايي انجام ميگيرد، لذا سرمايهگذاران ريسك بازارشان را به خوبي كاهش ميدهند.
صندوقهاي سرمايهگذاري مبتني بر شاخص (Index funds)
در اين نوع صندوقها هدف انطباق پرتفوي سرمايهگذاري با شاخص مبنا است. يك صندوق سرمايهگذاري مبتني بر شاخص، الزاما منابع خود را براساس الگوي تعيين شده براي يكي از شاخصهاي موجود در بازار، سرمايهگذاري ميكند و تقريبا هيچ نوع معاملات آتي انجام نميدهد. شاخص مذكور ميتواند يك شاخص سهام يا اوراق قرضه باشد. در اين صندوقها تنها زماني خريد و فروش سهام ضرورت مييابد كه وجهي به واسطه ورود سرمايهگذار جديد اضافه يا به دليل خروج يك سرمايهگذار كم شود. مزيت اصلي صندوقهاي سرمايهگذاري مبتني بر شاخص، هزينههاي بسيار پايين آنها است.
صندوقهاي سرمايهگذاري مشاع در اوراق قرضه (Pure bond funds)
اين صندوقها، اوراق قرضه منتشر شده توسط انواع مختلف شركتها را خريداري ميكنند. سه نوع مختلف از صندوقهاي سرمايهگذاري مشاع در اوراق قرضه، به شرح زير هستند. بايد توجه داشت تفاوت بين صندوقهاي ذكر شده در اين بخش بسيار جزئي است.
الف- صندوقهاي سرمايهگذاري مشاع در اوراق قرضه داراي كوپن يا «سود» (or «Income» ) funds)وBond): هدف از تشكيل اين نوع صندوقها، كسب سود تا حد ممكن و در عين حال حفظ اصل سرمايه تعريف شده است. اين صندوقها وجوه خود را در اوراق قرضه ميانمدت و بلندمدت كه توسط شركتها و يا دولت منتشر شده است، سرمايهگذاري ميكنند. اين نوع صندوقها نيز بر دو نوع هستند: صندوق اوراق قرضه شركتي و صندوق اوراق قرضه دولتي.
ريسك نرخ بهره در مورد نگهداشت اوراق قرضههاي بلندمدت بديهي است به طوري كه اگر نرخ بهره افزايش يابد، ارزش اين اوراق كاهش خواهد يافت.
ب- صندوقهاي سرمايهگذاري در اوراق قرضه معاف از ماليات / اوراق قرضه با سود معاف از ماليات يا اوراق قرضه دولتي (Bond Funds(aka Tax-Free Income or Municipal Bond Funds): در صندوقهاي سرمايهگذاري مزبور، كسب سود معاف از ماليات اصليترين هدف پس از حفظ سرمايه است. اين صندوقها فقط در اوراق قرضهاي سرمايهگذاري ميكنند كه توسط دولت منتشر شده و سود آن نيز معاف از ماليات است.
ج- صندوقهاي سرمايهگذاري در اوراق قرضه نامرغوب يا «بنجل»/ بلندمدت بدون وثيقه (or«High - yield» )bond fund )وJunk): هدف از تشكيل اين نوع صندوقها، فقط و فقط كسب سود تا حداكثر ممكن است. اصولا اين صندوقها، در اوراق قرضهاي سرمايهگذاري ميكنند كه از لحاظ درجه اعتبار در سطح بسيار پايين (مثلا BBB) قرار دارند. در مقايسه با اوراق قرضه داراي درجه اعتبار بالا، واژه «بنجل» نام مناسبي است كه با توجه به ريسك مترتب بر اين نوع اوراق قرضه براي آنها به كار برده ميشود. اين نوع صندوقها نسبت به ساير صندوقهاي سرمايهگذاري در اوراق قرضه، داراي ريسك و بيثباتي بيشتري هستند.
صندوقهاي سرمايهگذاري مشاع در سهام (Pure stock funds) پرتفوي سرمايهگذاري در اين نوع صندوقها، متشكل از سهام شركتهاي مختلف است. صندوقهاي سرمايهگذاري مشاع در سهام شامل انواع زير است. بايد توجه داشت تفاوت بين صندوقهاي ذكر شده در اين بخش بسيار جزئي است.
الف- صندوقهاي با رويكرد رشد بالا (Aggressive growth funds): هدف اين صندوقها رشد اصل سرمايه است، به طوري كه سود نقدي سهام كاملا ناديده گرفته ميشود. در اين نوع صندوقها، سهام شركتهايي خريداري ميشوند كه احتمال و ظرفيت رشد انفجاري و فزايندهاي دارند. البته از طرف ديگر بايد توجه داشت كه اين نوع شركتها هرگز سود تقسيم نميكنند و احتمال ورشكستگي آنها نيز بسيار بالا است، بنابراين ميتوان انتظار داشت قيمت سهام صندوقهاي مزبور، با نوسانات شديد در قيمت روبهرو باشد.
ب- صندوقهاي با رويكرد رشد (Growth funds): در اين نوع صندوقها، رشد اصل سرمايه به عنوان هدف اصلي تعيين شده است، اما تا حدي به سود نقدي نيز توجه ميشود. اين نوع صندوقها در سهام شركتهايي سرمايهگذاري ميكنند كه گرچه رشد آنها بسيار سريع است ولي احتمال عدم ادامه فعاليت و يا خروج از فعاليتي كه مشغول به انجام آن هستند، بسيار اندك است.
ج) صندوقهاي با رويكرد سود و رشد
(Growth and Income funds): هدف اين نوع صندوقها، رشد اصل سرمايهگذاري و كسب سود است. اين صندوقها معمولا در سهام شركتهايي سرمايهگذاري ميكنند كه چشمانداز متوسطي براي رشد داشته و در عين حال بازده نقدي به نسبت خوبي را نيز پرداخت ميكنند.
د) صندوقهاي بخشي (Sector funds): هدف اين صندوقها، سرمايهگذاري در يك صنعت خاص (مثلا مخابرات) است. اين صندوقها به سرمايهگذاران خرد امكان ميدهند در صنايع فوقالعاده بزرگي كه مد نظرشان است، سرمايهگذاري كنند، هدف اين نوع صندوقها بيشتر رشد اصل سرمايه است.
دستهبندي ديگري براي صندوقهاي سرمايهگذاري در سهام وجود دارد كه براساس اندازه (Size) شركتهايي كه اين نوع صندوقها در آنها سرمايهگذاري ميكنند يا به عبارت ديگر بر مبناي ارزش بازار (Market cap) انجام ميشود سه گروه اصلي بر اين اساس به شرح زير است:
الف) صندوقهاي سرمايهگذاري در سهام شركتهاي داراي ارزش بازار پايين (Small cap stock funds):
اين نوع صندوقها فقط به عرضههاي اوليه ميانديشند و تنها در سهام شركتهاي كوچك سرمايهگذاري ميكنند. از ويژگيهاي شركتهاي كوچك نوسانات زياد در قيمت سهام و عدم تقسيم سود نقدي است. همچنين صندوقهايي با عنوان صندوقهاي ارزش خرد (micro cap) نيز داراي فعاليتي مشابه اين صندوقها هستند.
ب) صندوقهاي سرمايهگذاري در سهام شــركتهاي داراي ارزش بازار متوسط (Mid cap stock funds): اين صندوقها، سهام شركتهاي با اندازه متوسط را خريداري ميكنند. نوسانات قيمت سهام اين نوع شركتها نسبت به شركتهاي كوچك، كمتر است، ولي در مقايسه با شركتهاي بزرگ داراي نوسانات قيمت بيشتري
(ودر عين حال با احتمال رشد بيشتر) هستند.
ج) صندوقهاي سرمايهگذاري در سهام شركتهاي داراي ارزش بازار بالا (Large cap stock funds): اين نوع صندوقها در سهام شركتهاي بزرگ سرمايهگذاري ميكنند. قيمت سهام اين شركتها تقريبا ثابت است و بسياري از آنها سود يكنواختي را طي دوره سرمايهگذاري پرداخت ميكنند.
صندوقهاي سرمايهگذاري بينالمللي (International Funds)
اين نوع صندوقها با هدف سرمايهگذاري در سهام و اوراق مشاركت شركتهاي خارجي تشكيل شدهاند، لذا تنوع در پرتفوي آنها بسيار بالا است. به عنوان يك قاعده مالي، يك صندوق «بينالمللي» فقط بايد اوراق بهادار خارجي را خريداري كند. پرتفوي يك صندوق «جهاني» شامل اوراق بهادار داخلي و خارجي است. يك صندوق «منطقهاي» بر بازارهاي يك منطقه خاص از جهان متمركز خواهد شد.
در مباحث بالا، به انواع خاصي از سرمايهگذاري پرداخته شد، بديهي است در هر بازاري ممكن است اهداف و استراتژيهاي مختلف با يكديگر تركيب شوند. يكي از ريسكهايي كه متوجه صندوقهاي داخلي نيست، ريسك نرخ ارز است چرا كه همزمان با تغيير نرخ واحد پولي يك كشور نسبت به ارزهاي خارجي، ارزش سرمايهگذاري خارجي نيز تغيير خواهد كرد.
صندوق سرمايهگذاري در ساير صندوقها (Fund of funds)
هدف از تشكيل اين نوع صندوقها دستيابي به سطوح بالاي تنوع بخشي است. يك صندوق سرمايهگذاري در ساير صندوقها، به طوري كه از نامش پيداست، يك صندوق مشاع است كه سهام ساير صندوقهاي مشاع (اعم از صندوقهاي سهام، صندوقهاي اوراق قرضه يا هردو) را دارد. به هر حال مديريت صندوقهاي مختلف، هزينههايي نيز در برخواهد داشت، به علاوه ممكن است برخي صندوقهاي مشاع داراي پرتفوي مشابه باشند، در نتيجه خريد سهام صندوقهاي بيشتر، همواره منجر به تنوع بيشتر نخواهد شد.
مساله مهم ديگري كه در مورد صندوقهاي سهام و اوراق قرضه وجود دارد، تفاوت بين صندوقهاي مبتني بر شاخص و صندوقهاي داراي مديران فعال و حرفهاي پرتفوي است. صندوقي كه مديريت فعال دارد، توسط يك مدير سرمايهگذار كه به اصطلاح «نبضبازار» را در اختيار دارد در طي يك سال فعاليت اداره ميشود. اين در حالي است كه موضوع مديريت فعال پرتفوي در صندوقهاي مبتني بر شاخص از اهميت پاييني برخوردار است.